Plantengids

Planten voor een eetbare tuin die zichzelf draagt.

Inheemse en oude meerjarige eetplanten voor tuinen in Noord-Nederland, gegroepeerd in gildes die elkaar helpen groeien.

Onze aanpak

Geen rijtjes, maar plantengemeenschappen

In een bos zorgt niemand voor de grond, en toch blijft hij vruchtbaar. Dat komt doordat planten er samenwerken: de een haalt stikstof uit de lucht, de ander mineralen uit de diepte, een derde houdt de bodem bedekt.

Dat principe gebruiken we in elke tuin. We planten in gildes: een groep planten rond een centrale boom of struik, waarin elke plant een taak heeft. Zo krijg je een tuin die elk jaar meer oplevert en minder werk vraagt.

We kiezen bewust voor inheemse en oude soorten. Ze kunnen tegen de Groninger klei, wind en natte winters, en ze voeden ook de insecten en vogels die hier thuishoren.

Bijna alles is meerjarig. Je plant een keer en oogst daarna jaren, zonder spitten en zonder kunstmest.

7lagen, van boom tot wortel
6taken binnen een gilde
1xplanten, jarenlang oogsten
0kunstmest of spitwerk

Werken met gildes

Wat elke plant in een gilde doet

Stikstofbinders

Halen stikstof uit de lucht en maken die beschikbaar voor hun buren. Denk aan klaver, duindoorn en gagel.

Diepwortelaars

Halen mineralen uit diepe lagen naar boven. Hun blad is daarna gratis mest, zoals bij smeerwortel.

Bodembedekkers

Houden de grond koel, vochtig en vrij van onkruid. Bosaardbei en lievevrouwebedstro doen dat vanzelf.

Bestuivers lokken

Bloeien vroeg of lang, zodat bijen en zweefvliegen er zijn als de vruchtbomen bloeien.

Plagen weren

Sterke geuren verwarren plaaginsecten, en schermbloemen trekken sluipwespen en lieveheersbeestjes aan.

Oogst geven

Natuurlijk eten we ook mee. In een goed gilde levert bijna elke plant iets op voor de keuken.

Zo bouw je een gilde

1

Kies de kern

Begin met een boom of grote struik die past bij je grond en licht, zoals een hazelaar of wilde appel.

2

Voeg helpers toe

Zet er een stikstofbinder en een diepwortelaar bij, binnen de kroonrand van de kern.

3

Vul de lagen

Plant kleine struiken, kruiden en bodembedekkers op de plekken die zon of schaduw krijgen.

4

Bedek de grond

Leg een dikke laag houtsnippers of blad. Kale grond bestaat in de natuur niet.

5

Laat het groeien

Snoei weinig, oogst veel en kijk wat zich vanzelf uitzaait. Na drie jaar sluit het gilde zich.

Opbouw

De lagen van een eetbare tuin

01

Kronenlaag

Hoge bomen zoals linde of wilde appel. In een kleine tuin sla je deze laag over.

02

Lage bomen

Hazelaar, vlier en meidoorn. Ze geven noten, bloesem en beschutting.

03

Struiklaag

Bessen, rozenbottels en sleedoorn. Het hart van de oogst.

04

Kruidlaag

Daslook, brandnetel, zuring en marjolein. Blad en bloemen voor de keuken.

05

Bodembedekkers

Bosaardbei, hondsdraf en lievevrouwebedstro houden de grond bedekt.

06

Wortellaag

Aardaker en andere knolgewassen. Oogsten zonder te spitten.

07

Klimmers

Hop en wilde kamperfoelie gebruiken de bomen als steun.

08

Schimmels

De verborgen laag. Schimmeldraden verbinden de wortels en delen water en voeding.

Plantenoverzicht

Wat je kunt planten

Bomen en grote struiken

Hazelaar

Corylus avellana. Noten in september, takken voor bonenstaken. Zon tot halfschaduw.

Wilde appel

Malus sylvestris. Kleine zure appels voor moes en cider. Sterke onderstam voor een gilde.

Vlier

Sambucus nigra. Bloesem voor siroop, bessen alleen gekookt. Groeit overal, ook op natte grond.

Meidoorn

Crataegus monogyna. Jong blad in salade, bessen voor gelei. Prima haag tegen de wind.

Lijsterbes

Sorbus aucuparia. Bessen na de eerste vorst, gekookt tot gelei. Vogels zijn er dol op.

Winterlinde

Tilia cordata. Jong blad als sla, bloesem voor thee. Een kronenboom voor grotere tuinen.

Bessen en kleine struiken

Sleedoorn

Prunus spinosa. Sleedoornbessen na de vorst voor likeur en jam. Vroege bloei voor bijen.

Zwarte bes

Ribes nigrum. Rijk aan vitamine C. Houdt van vochtige grond en halfschaduw.

Rode bes

Ribes rubrum. Trossen in juli. Makkelijk te snoeien en te vermeerderen.

Hondsroos

Rosa canina. Rozenbottels voor thee en siroop. Bloeit lang en geeft vogels beschutting.

Framboos

Rubus idaeus. Verspreidt zich met uitlopers. Geef hem een eigen hoek aan de bosrand.

Duindoorn

Hippophae rhamnoides. Zure oranje bessen en bindt stikstof. Voor zonnige, droge plekken.

Kruiden en bladgroen

Daslook

Daslook

Allium ursinum. Knoflookblad in het voorjaar. Spreidt zich onder bomen tot een groen tapijt.

→

Look-zonder-look

Alliaria petiolata. Mild knoflookaroma, blad en bloemen eetbaar. Zaait zichzelf uit.

Brandnetel

Urtica dioica. Voor soep, thee en plantengier. Waardplant voor vlinders.

Veldzuring

Rumex acetosa. Fris zuur blad voor saus en salade. Eén van de eerste groene oogsten.

Wilde marjolein

Origanum vulgare. Kruid voor de keuken en een magneet voor bijen en vlinders.

Zevenblad

Aegopodium podagraria. Jong blad smaakt naar peterselie. Plant hem alleen waar hij mag woekeren.

Bodembedekkers, wortels en klimmers

Bosaardbei

Fragaria vesca. Kleine zoete aardbeien van juni tot de herfst. Bedekt de grond met uitlopers.

Lievevrouwebedstro

Galium odoratum. Geurend blad voor meiwijn en thee. Groeit graag in diepe schaduw.

Hondsdraf

Glechoma hederacea. Kruidig blad als smaakmaker. Vormt snel een dichte mat.

Aardaker

Lathyrus tuberosus. Klimmer met eetbare knolletjes die naar kastanje smaken. Bindt stikstof.

Hop

Humulus lupulus. Jonge scheuten als asperge, bellen voor bier. Klimt jaarlijks meters omhoog.

Pinksterbloem

Cardamine pratensis. Pittig blad en bloemen als waterkers. Voor natte plekken en slootranden.

Helpers in elk gilde

Smeerwortel

Symphytum officinale. Diepwortelaar. Maai het blad een paar keer per jaar als mulch rond de bomen.

Rode klaver

Trifolium pratense. Bindt stikstof en lokt hommels. Bloemen zijn eetbaar.

Gagel

Myrica gale. Stikstofbinder voor natte, zure grond. Het blad kruidde vroeger het Groninger bier.

Duizendblad

Achillea millefolium. Trekt sluipwespen en lieveheersbeestjes aan. Jong blad als kruid.

Boerenwormkruid

Tanacetum vulgare. Sterke geur die plaaginsecten weert. Niet eten, wel planten.

Wilde kamperfoelie

Lonicera periclymenum. Geurige bloemen voor nachtvlinders. Klimt langs hagen en stammen.

Voorbeelden

Drie gildes om mee te beginnen

01

Hazelaargilde

Hazelaar met daslook, smeerwortel, bosaardbei en rode klaver. Voor halfschaduw en gewone tuingrond.

02

Appelgilde

Wilde appel met duindoorn, duizendblad, smeerwortel en bosaardbei. Voor een zonnige, open plek.

03

Vliergilde

Vlier met zwarte bes, brandnetel, pinksterbloem en hop. Voor natte randen en slootkanten.

Veelgestelde vragen

Waarom inheemse planten?

Ze zijn gewend aan ons klimaat en onze grond, hebben weinig zorg nodig en voeden de insecten en vogels die hier leven.

Hoeveel ruimte heb ik nodig?

Een gilde rond een hazelaar past op zo'n vier bij vier meter. Ook een kleine stadstuin kan dus een eetbare tuin worden.

Wanneer plant ik het best?

Van november tot maart, als de planten in rust zijn. Kruiden en bodembedekkers kunnen ook in het voorjaar.

Hoeveel werk is het?

De eerste twee jaar wat wieden en mulchen. Daarna vooral oogsten en af en toe snoeien.

Waar moet ik op letten bij het plukken?

Eet alleen wat je zeker herkent. Daslook lijkt op lelietje-van-dalen en herfsttijloos, die giftig zijn. Vlierbessen eet je nooit rauw.

Kunnen jullie een gilde voor mijn tuin ontwerpen?

Ja. We kijken naar je grond, licht en wensen en stellen een plantlijst op die bij jouw plek past.

Een eetbare tuin op jouw plek?

Vertel ons over je tuin, dan stellen we samen de gildes en planten samen die erbij passen.

Neem contact op