Plantengids
Planten voor een eetbare tuin die zichzelf draagt.
Inheemse en oude meerjarige eetplanten voor tuinen in Noord-Nederland, gegroepeerd in gildes die elkaar helpen groeien.
Onze aanpak
Geen rijtjes, maar plantengemeenschappen
In een bos zorgt niemand voor de grond, en toch blijft hij vruchtbaar. Dat komt doordat planten er samenwerken: de een haalt stikstof uit de lucht, de ander mineralen uit de diepte, een derde houdt de bodem bedekt.
Dat principe gebruiken we in elke tuin. We planten in gildes: een groep planten rond een centrale boom of struik, waarin elke plant een taak heeft. Zo krijg je een tuin die elk jaar meer oplevert en minder werk vraagt.
We kiezen bewust voor inheemse en oude soorten. Ze kunnen tegen de Groninger klei, wind en natte winters, en ze voeden ook de insecten en vogels die hier thuishoren.
Bijna alles is meerjarig. Je plant een keer en oogst daarna jaren, zonder spitten en zonder kunstmest.
Werken met gildes
Wat elke plant in een gilde doet
Stikstofbinders
Halen stikstof uit de lucht en maken die beschikbaar voor hun buren. Denk aan klaver, duindoorn en gagel.
Diepwortelaars
Halen mineralen uit diepe lagen naar boven. Hun blad is daarna gratis mest, zoals bij smeerwortel.
Bodembedekkers
Houden de grond koel, vochtig en vrij van onkruid. Bosaardbei en lievevrouwebedstro doen dat vanzelf.
Bestuivers lokken
Bloeien vroeg of lang, zodat bijen en zweefvliegen er zijn als de vruchtbomen bloeien.
Plagen weren
Sterke geuren verwarren plaaginsecten, en schermbloemen trekken sluipwespen en lieveheersbeestjes aan.
Oogst geven
Natuurlijk eten we ook mee. In een goed gilde levert bijna elke plant iets op voor de keuken.
Zo bouw je een gilde
Kies de kern
Begin met een boom of grote struik die past bij je grond en licht, zoals een hazelaar of wilde appel.
Voeg helpers toe
Zet er een stikstofbinder en een diepwortelaar bij, binnen de kroonrand van de kern.
Vul de lagen
Plant kleine struiken, kruiden en bodembedekkers op de plekken die zon of schaduw krijgen.
Bedek de grond
Leg een dikke laag houtsnippers of blad. Kale grond bestaat in de natuur niet.
Laat het groeien
Snoei weinig, oogst veel en kijk wat zich vanzelf uitzaait. Na drie jaar sluit het gilde zich.
Opbouw
De lagen van een eetbare tuin
01
Kronenlaag
Hoge bomen zoals linde of wilde appel. In een kleine tuin sla je deze laag over.
02
Lage bomen
Hazelaar, vlier en meidoorn. Ze geven noten, bloesem en beschutting.
03
Struiklaag
Bessen, rozenbottels en sleedoorn. Het hart van de oogst.
04
Kruidlaag
Daslook, brandnetel, zuring en marjolein. Blad en bloemen voor de keuken.
05
Bodembedekkers
Bosaardbei, hondsdraf en lievevrouwebedstro houden de grond bedekt.
06
Wortellaag
Aardaker en andere knolgewassen. Oogsten zonder te spitten.
07
Klimmers
Hop en wilde kamperfoelie gebruiken de bomen als steun.
08
Schimmels
De verborgen laag. Schimmeldraden verbinden de wortels en delen water en voeding.
Plantenoverzicht
Wat je kunt planten
Bomen en grote struiken
Hazelaar
Corylus avellana. Noten in september, takken voor bonenstaken. Zon tot halfschaduw.
Wilde appel
Malus sylvestris. Kleine zure appels voor moes en cider. Sterke onderstam voor een gilde.
Vlier
Sambucus nigra. Bloesem voor siroop, bessen alleen gekookt. Groeit overal, ook op natte grond.
Meidoorn
Crataegus monogyna. Jong blad in salade, bessen voor gelei. Prima haag tegen de wind.
Lijsterbes
Sorbus aucuparia. Bessen na de eerste vorst, gekookt tot gelei. Vogels zijn er dol op.
Winterlinde
Tilia cordata. Jong blad als sla, bloesem voor thee. Een kronenboom voor grotere tuinen.
Bessen en kleine struiken
Sleedoorn
Prunus spinosa. Sleedoornbessen na de vorst voor likeur en jam. Vroege bloei voor bijen.
Zwarte bes
Ribes nigrum. Rijk aan vitamine C. Houdt van vochtige grond en halfschaduw.
Rode bes
Ribes rubrum. Trossen in juli. Makkelijk te snoeien en te vermeerderen.
Hondsroos
Rosa canina. Rozenbottels voor thee en siroop. Bloeit lang en geeft vogels beschutting.
Framboos
Rubus idaeus. Verspreidt zich met uitlopers. Geef hem een eigen hoek aan de bosrand.
Duindoorn
Hippophae rhamnoides. Zure oranje bessen en bindt stikstof. Voor zonnige, droge plekken.
Kruiden en bladgroen
Daslook
Allium ursinum. Knoflookblad in het voorjaar. Spreidt zich onder bomen tot een groen tapijt.
→Look-zonder-look
Alliaria petiolata. Mild knoflookaroma, blad en bloemen eetbaar. Zaait zichzelf uit.
Brandnetel
Urtica dioica. Voor soep, thee en plantengier. Waardplant voor vlinders.
Veldzuring
Rumex acetosa. Fris zuur blad voor saus en salade. Eén van de eerste groene oogsten.
Wilde marjolein
Origanum vulgare. Kruid voor de keuken en een magneet voor bijen en vlinders.
Zevenblad
Aegopodium podagraria. Jong blad smaakt naar peterselie. Plant hem alleen waar hij mag woekeren.
Bodembedekkers, wortels en klimmers
Bosaardbei
Fragaria vesca. Kleine zoete aardbeien van juni tot de herfst. Bedekt de grond met uitlopers.
Lievevrouwebedstro
Galium odoratum. Geurend blad voor meiwijn en thee. Groeit graag in diepe schaduw.
Hondsdraf
Glechoma hederacea. Kruidig blad als smaakmaker. Vormt snel een dichte mat.
Aardaker
Lathyrus tuberosus. Klimmer met eetbare knolletjes die naar kastanje smaken. Bindt stikstof.
Hop
Humulus lupulus. Jonge scheuten als asperge, bellen voor bier. Klimt jaarlijks meters omhoog.
Pinksterbloem
Cardamine pratensis. Pittig blad en bloemen als waterkers. Voor natte plekken en slootranden.
Helpers in elk gilde
Smeerwortel
Symphytum officinale. Diepwortelaar. Maai het blad een paar keer per jaar als mulch rond de bomen.
Rode klaver
Trifolium pratense. Bindt stikstof en lokt hommels. Bloemen zijn eetbaar.
Gagel
Myrica gale. Stikstofbinder voor natte, zure grond. Het blad kruidde vroeger het Groninger bier.
Duizendblad
Achillea millefolium. Trekt sluipwespen en lieveheersbeestjes aan. Jong blad als kruid.
Boerenwormkruid
Tanacetum vulgare. Sterke geur die plaaginsecten weert. Niet eten, wel planten.
Wilde kamperfoelie
Lonicera periclymenum. Geurige bloemen voor nachtvlinders. Klimt langs hagen en stammen.
Voorbeelden
Drie gildes om mee te beginnen
01
Hazelaargilde
Hazelaar met daslook, smeerwortel, bosaardbei en rode klaver. Voor halfschaduw en gewone tuingrond.
02
Appelgilde
Wilde appel met duindoorn, duizendblad, smeerwortel en bosaardbei. Voor een zonnige, open plek.
03
Vliergilde
Vlier met zwarte bes, brandnetel, pinksterbloem en hop. Voor natte randen en slootkanten.
Veelgestelde vragen
Waarom inheemse planten?
Ze zijn gewend aan ons klimaat en onze grond, hebben weinig zorg nodig en voeden de insecten en vogels die hier leven.
Hoeveel ruimte heb ik nodig?
Een gilde rond een hazelaar past op zo'n vier bij vier meter. Ook een kleine stadstuin kan dus een eetbare tuin worden.
Wanneer plant ik het best?
Van november tot maart, als de planten in rust zijn. Kruiden en bodembedekkers kunnen ook in het voorjaar.
Hoeveel werk is het?
De eerste twee jaar wat wieden en mulchen. Daarna vooral oogsten en af en toe snoeien.
Waar moet ik op letten bij het plukken?
Eet alleen wat je zeker herkent. Daslook lijkt op lelietje-van-dalen en herfsttijloos, die giftig zijn. Vlierbessen eet je nooit rauw.
Kunnen jullie een gilde voor mijn tuin ontwerpen?
Ja. We kijken naar je grond, licht en wensen en stellen een plantlijst op die bij jouw plek past.
Een eetbare tuin op jouw plek?
Vertel ons over je tuin, dan stellen we samen de gildes en planten samen die erbij passen.
Neem contact op